„Dywan” Mohsena Makhmalbafa – recenzja z Pełnej Kultury

,,Poetycka opowieść snuta przez samą materię pamięci”, czyli Dywan w reżyserii Mohsena Makhmalbafa to wyjątkowa opowieść o miłości, kulturze i przeciwnościach losu na tle przyrody południowo-wschodniego Iranu. 

Film Dywan z 1996 roku jest oniryczną opowieścią o miłości na tle bogatej kultury Iranu. Dzieło Mohsena Makhmalbafa przybliża nam historię młodej, nieszczęśliwie zakochanej kobiety i przeciwności losu, z którymi przyszło jej się mierzyć.

Film rozpoczyna scena ukazująca staruszków piorących dywan nad brzegiem strumienia. Umiejscowienie to nie jest przypadkowe – stanowi zwiastun kształtującej się na przestrzeni filmu wizji symbiozy człowieka (w tym przypadku przedstawiciela społeczności irańskich nomadów) z naturą, będącą więcej niż tłem. Dywan opowiada historię młodej, nieszczęśliwie zakochanej kobiety. Motyw ten, sprzedany w interesującej, ociekającej oniryzmem formie, łączy się również z wątkiem małżeństwa, odwlekanego przez ojca kobiety, nierozumiejącego jej potrzeb i nieustannie stawiającego coraz to nowe przeszkody na drodze ich spełnienia.

Z tej prostej fabuły wyrasta przejmująca, pełna tęsknoty ballada, w której miłość, wolność i czas splatają się jak wzory na perskim dywanie. – mówił prowadzący Pełnej Kultury Krzysztof Zając.

Dywan, zainspirowany twórczością Siergieja Paradżanowa, a w szczególności filmem Barwy granatu, to prawdziwa uczta dla zmysłów. Odgłosy przyrody, ludowe śpiewy i mozaika kolorów malują pełen głębi i melancholii obraz, na kanwie którego rysuje się nie tylko poruszająca historia o miłości, ale również istotna lekcja o kulturze Iranu, będąca jej odartym z fałszu świadectwem.

Dywan nośnikiem kultury

Perskie dywany nie są w Iranie przedmiotem wyłącznie użytkowym – są przede wszystkim nośnikiem historii i kultury tego różnorodnego etnicznie państwa. Widniejące na nich misterne wzory nawiązują do kosmosu, nieba czy perskich ogrodów, sięgających swoją tradycją starożytności. Ich kolejną ważną charakterystyką jest trwałość. Autentyczne perskie dywany przekazywane są z pokolenia na pokolenie razem z tajnikami procesu ich tkania, a wraz z wiekiem zyskują na wartości. Przyczyną, dla której Makhmalbaf uczynił jeden z nich głównym środkiem przekazu opowieści, może więc być fakt, że najpewniej był on jej niemym świadkiem.

Są one ponadto symbolem statusu i bogactwa, w dużej mierze przez wzgląd na ich wykonanie – plecione złotymi nićmi, historycznie pełniły funkcję ozdobną na dworach tamtejszych królów. Co za tym idzie, stanowią część tożsamości kulturowej i symbol dziedzictwa Persów, Azerów czy Lurów zamieszkujących tereny obecnego Iranu.

Więcej o filmie Dywan posłuchacie w ramach audycji Pełna Kultura, w której prowadzący dzieli się wrażeniami z seansu:

tekst: Hanna Toborowicz, red. Aleksander Janiszewski