Komunikacja zwierząt

Czy zwierzęta mogą nauczyć się „języka” innego gatunku? Choć brzmi to jak scenariusz filmu familijnego, nauka coraz częściej pokazuje, że komunikacja międzygatunkowa jest znacznie bardziej złożona, niż mogłoby się wydawać. Zwierzęta nie mówią tak jak ludzie, ale potrafią rozumieć sygnały, dźwięki i intencje innych gatunków — czasem w sposób zaskakująco skuteczny.

 

Na końcu artykułu dostępna jest wersja audio.

Czym właściwie jest „język”?

Słowo „język” jest wygodną metaforą, ale w świecie zwierząt nie oznacza tego samego, co w ludzkiej komunikacji. Język w naszym rozumieniu to system symboli, gramatyka, składnia i możliwość tworzenia nieskończonej liczby znaczeń. Zwierzęta nie operują takim systemem.

Badacze nie szukają więc u zwierząt ludzkiego języka, lecz analizują konkretne sygnały: dźwięki, gesty, postawy ciała i reakcje, które mają określone znaczenie w danej sytuacji. To komunikacja — często bardzo złożona — ale oparta na innych zasadach.

Podsłuchiwanie innych gatunków

W świecie przyrody „podsłuchiwanie” to strategia przetrwania. Ptaki wędrowne potrafią interpretować nawoływania innych gatunków, co pomaga im w nawigacji i unikaniu zagrożeń podczas migracji. Badacze z Uniwersytetu Illinois Urbana-Champaign zaobserwowali, że samotne ptaki dosłownie uczą się reagować na sygnały obcych gatunków, by lepiej odnaleźć się w nowym środowisku.

Jeszcze ciekawszym przykładem jest drongo — afrykański ptak, który potrafi perfekcyjnie imitować sygnały alarmowe innych zwierząt, takich jak surykatki. Wzbudza panikę, a gdy ofiary uciekają, kradnie im pożywienie. Gdy zwierzęta zaczynają rozpoznawać oszustwo, drongo uczy się nowych dźwięków. To nie tylko naśladownictwo, ale elastyczne dostosowywanie komunikacji do sytuacji.

Psy i ludzkie sygnały

Psy od tysięcy lat żyją obok ludzi i nauczyły się wyjątkowo skutecznie interpretować nasze gesty, ton głosu i mimikę. Potrafią rozróżniać emocje, reagować na polecenia, a nawet uczyć się nazw przedmiotów w sposób przypominający dziecięce uczenie się słów.

Nie oznacza to jednak, że rozumieją język w ludzkim sensie. Reagują na sygnały i kontekst, budując system skojarzeń, który pozwala im skutecznie współpracować z człowiekiem.

Szympansy i język migowy

Jednym z najbardziej znanych przypadków badań nad międzygatunkową komunikacją jest historia szympansicy Washoe, która nauczyła się ponad 350 znaków języka migowego i potrafiła łączyć je w proste sekwencje.

Część naukowców uważa, że był to efekt intensywnego treningu i skojarzeń, inni widzą w tym zalążek prawdziwej komunikacji symbolicznej. Niezależnie od interpretacji pokazuje to, że granice między systemami komunikacji różnych gatunków nie są tak sztywne, jak kiedyś sądzono.

Rozumienie czy naśladowanie?

Czy zwierzęta naprawdę rozumieją, co „mówią”? W wielu przypadkach raczej reagują na sygnały, kontekst i doświadczenie, niż operują abstrakcyjnymi pojęciami. Potrafią jednak dostosowywać swoje zachowanie, uczyć się nowych dźwięków i interpretować intencje innych.

To pokazuje, że komunikacja w świecie zwierząt jest znacznie bardziej elastyczna i sprytna, niż mogłoby się wydawać — nawet jeśli nie przypomina ludzkiej rozmowy przy kawie.

To właśnie takie naukowe pogranicza — między biologią, medycyną i filozofią życia — rozkładamy na części pierwsze na antenie Akademickiego Radia LUZ.

Wszystko to w ramach cyklu O.B.C.Y — Odkrywamy Bez Cienia Ygreka. Serii, która powstała po to, by każde „dlaczego?” (czyli nasze małe naukowe why) przestało brzmieć jak pytanie z innej planety.

Tekst: Łukasz Machowczyk