Safona – dziesiąta muza

Zmysłowa, subtelna i niezwykle kobieca w swojej poezji. Jej utwory przetrwały jedynie we fragmentach, ale to wystarczyło, by na zawsze zapisała się w historii literatury jako jedna z najważniejszych autorek starożytności.

 

Safona tworzyła ponad 2600 lat temu, jednak jej twórczość dalej inspiruje i porusza. Spośród dziewięciu poetów lirycznych uznawanych przez starożytnych Greków za kanonicznych była jedyną kobietą. Jej kunszt literacki jest na tyle godny podziwu, że nawet Platon nazywał ją dziesiątą muzą.

Życiorys owiany tajemnicą

Safona jest postacią o tyle zagadkową, że większość wydarzeń z jej życia zawiera się w legendach i przekazach. Mamy jednak pewność o jej istnieniu m.in. ze względu na to, że z zachwytem tworzyli o niej inni artyści. Poetka urodziła się na wyspie Lesbos prawdopodobnie pomiędzy latami 630 a 618 p.n.e. w zamożnej rodzinie. Tworzyła lirykę eolską, która docelowo miała być realizowana na lirze z uwagi na panujący wtedy analfabetyzm. Główny motyw jej twórczości stanowiła miłość, a adresatami utworów o miłości, jako o potężnej sile były zarówno kobiety, jak i mężczyźni. Według jednego z mitów miała dopuścić się samobójczej śmierci, gdy Faon, w którym się zakochała, nie odwzajemnił jej uczuć. Zdruzgotana odrzuceniem miała rzucić się ze Skały Leukadyjskiej do morza. W rzeczywistości jednak wróciła na Lesbos i tam dożyła późnej starości.

Twórczość – female gaze starożytności

Dorobek Safony szacuje się na około 10 000 utworów. Niestety większość jej twórczości nie przetrwała do naszych czasów – zachowało się jedynie około 550 fragmentów oraz jeden niemal kompletny utwór, Hymn do Afrodyty. Mimo to wpływ poetki na rozwój liryki był ogromny. Jako jedna z pierwszych uczyniła osobiste uczucia i emocje głównym tematem swojej poezji, ukazując świat z kobiecej perspektywy. Pomimo życia w patriarchalnym społeczeństwie zdołała zaznaczyć swoją silną pozycję i na trwałe zapisała się w historii literatury jako jedna z najwybitniejszych poetek starożytności.

W ramach audycji Pełna Kultura prowadzący omawiali jej twórczość i czytali fragmenty:

Szkoła dla dziewcząt

Safona w swoim domu prowadziła szkołę dla dziewcząt, zwaną thassos, gdzie uczyła je poezji, tańca oraz gry na lirze. Wspólnota miała charakter religijno-wychowawczy i pozostawała pod opieką Afrodyty oraz Muz. Dziewczęta mogły kształcić się tam, aż do momentu zamążpójścia. Poetka uczyła je manier dworskich i udzielała porad opartych na własnych doświadczeniach. Dla tych, które opuszczały, przygotowywała radosne pieśni weselne łączące żart z refleksją, a dla reszty tworzyła te najsłynniejsze pieśni miłosne, pokazujące silne uczucia łączące kobiety oraz sławiące ich piękno.

Więcej o postaci Safony mówili Krzysztof Zając, Agata Stankowska oraz Weronika Szenhofer w Pełnej Kulturze:

 

tekst: Martyna Kąkolewska, red. Hanna Toborowicz