„Trzeci stan” biologii – między życiem a śmiercią

Czy śmierć naprawdę jest ostateczną granicą biologii? Coraz więcej badań sugeruje, że pomiędzy życiem a śmiercią może istnieć coś jeszcze — stan pośredni, w którym komórki potrafią odzyskiwać aktywność i przyjmować zupełnie nowe role. To odkrycie zmienia nasze myślenie o organizmach, regeneracji i samym znaczeniu słowa „życie”.

 

Na dole artykułu dostępna jest wersja audio.

Gdy koniec przestaje być końcem

Śmierć zwykle postrzegamy jako moment nieodwracalnego zatrzymania procesów biologicznych. Jednak medycyna od dawna pokazuje, że granica ta nie jest tak jednoznaczna. Przeszczepy narządów udowadniają, że części organizmu mogą funkcjonować niezależnie od „całości”. Naukowcy postanowili sprawdzić, jak daleko można przesunąć tę granicę.

Okazało się, że niektóre komórki pobrane z martwego organizmu, jeśli zapewni się im odpowiednie warunki — tlen, substancje odżywcze, sygnały bioelektryczne i biochemiczne — potrafią ponownie się aktywować, reorganizować i tworzyć nowe struktury.

Ksenoboty — organizmy z drugiego otwarcia

Jednym z najbardziej znanych przykładów tego zjawiska są ksenoboty — mikroskopijne, wielokomórkowe struktury stworzone z komórek skóry embrionów żab. W warunkach laboratoryjnych komórki te przestały pełnić swoją pierwotną funkcję i zaczęły zachowywać się jak autonomiczne organizmy.

Ksenoboty potrafią poruszać się, współpracować i wykonywać proste zadania, choć biologicznie nigdy nie były do tego „przeznaczone”. To pokazuje, że komórki posiadają znacznie większą plastyczność, niż wcześniej przypuszczano.

„Trzeci stan” biologii

Najnowsze badania wprowadzają pojęcie tzw. „trzeciego stanu” biologicznego — pomiędzy życiem a śmiercią. W tym stanie komórki martwego organizmu mogą w sprzyjającym środowisku odzyskiwać funkcjonalność i tworzyć zupełnie nowe układy.

Nie jest to klasyczne życie, ale też nie całkowita biologiczna cisza. Raczej forma biologicznego przejścia, w którym materia żywa potrafi odnaleźć nową drogę organizacji.

Medycyna, regeneracja i pytania bez gotowych odpowiedzi

Odkrycie „trzeciego stanu” otwiera zupełnie nowe perspektywy dla medycyny regeneracyjnej i transplantologii. W przyszłości może pozwolić na odbudowę uszkodzonych tkanek, projektowanie nowych struktur biologicznych i lepsze zrozumienie procesów zdrowienia.

Badania te interesują również astrobiologów, bo pokazują, że życie może być znacznie bardziej elastyczne, niż do tej pory sądzono — a to ma ogromne znaczenie w poszukiwaniu jego form poza Ziemią.

Granica, która się rozmywa

Choć przed nauką wciąż wiele niewiadomych, jedno staje się coraz bardziej wyraźne: granica między życiem a śmiercią nie jest ostrą linią, lecz obszarem przejścia. Obszarem, który dopiero zaczynamy rozumieć.

Być może to, co przez wieki uznawaliśmy za definitywny koniec, w pewnych warunkach okazuje się początkiem nowego biologicznego rozdziału.

To właśnie takie naukowe pogranicza — między biologią, medycyną i filozofią życia — rozkładamy na części pierwsze na antenie Akademickiego Radia LUZ.

Wszystko to w ramach cyklu O.B.C.Y — Odkrywamy Bez Cienia Ygreka. Serii, która powstała po to, by każde „dlaczego?” (czyli nasze małe naukowe why) przestało brzmieć jak pytanie z innej planety.

Tekst: Łukasz Machowczyk