Tydzień Dumy 26

Po raz kolejny z okazji Miesiąca Dumy redakcja muzyczna Radia LUZ przygotowała materiał o dziewięciu wybitnych reprezentantach sceny muzycznej, wśród których wyróżniliśmy osoby odgrywające kluczową rolę dla społeczności LGBT+. Ich muzyka, w tym utwory zamieszczone w tym artykule pokazują, że osoby aktywistyczne poprzez muzykę z dumą i odwagą walczą o swoje prawa, równość oraz miejsce w branży muzycznej. Przed Wami muzyczny Tydzień Dumy 2026!

Underscores – The Peace

fot. Alexa Viscius

April Harper Grey, znana jako underscores, to jedna z najciekawszych i najbardziej wszechstronnych postaci współczesnej sceny internetowej. Jej twórczość, czerpiąca z rozmaitych inspiracji – od dubstepu po k-pop – od początków kariery opierała się na rozumieniu własnej tożsamości. Podobnie, April naturalnie wplata doświadczenia trans kobiety bezpośrednio w swoje popowe krajobrazy.

W jej drugim albumie, Wallsocket, manifestuje to w bezkompromisowym spojrzeniu na myśli towarzyszące queerowemu dorastaniu: religijne wychowanie w małym miasteczku, dysforię płciową i trudną drogę do samoakceptacji. Jednak w swoim najnowszym projekcie, U, underscores przekształca te tematy w osobiste hymny miłości – momentami błyszczące, czasem stonowane, zawsze głęboko ludzkie i szczere. To właśnie ta autentyczność sprawia, że tak wiele osób odnajduje komfort w jej muzyce. W erze naznaczonej rosnącą transfobią ta stylistyczna zmiana staje się aktem buntu, a U służy zarówno za bezpieczną przestrzeń, jak i manifestację dumy.

Nie pozwalając na to, by doświadczenie transpłciowości było definiowane wyłącznie przez traumę, artystka stawia na celebrację i miłość w świecie, który od osób queer tak często domaga się cierpienia. Muzyka queerowa od zawsze była narzędziem oporu – dzięki albumom takim jak U underscores szybko staje się kluczowym głosem nowego pokolenia młodzieży LGBTQ+, udowadniając, że wrażliwość i empatia to nadal najwyższe wyrazy niezłomności.

Mikołaj Domalewski

George Michael – Jesus to a Child

30 lat temu ukazał się najbardziej osobisty album w karierze George’a Michaela – Older. Otwiera go poruszający utwór Jesus To A Child, który muzyk poświęcił swojemu ukochanemu, Anselmo Feleppie – brazylijskiemu projektantowi mody, zmarłemu w wieku zaledwie 36 lat z powodu powikłań zdrowotnych spowodowanych przez AIDS. Older to przede wszystkim historia człowieka, który doświadczył, jak sam Michael wielokrotnie przyznawał przez kolejne lata, miłości swojego życia, którą los przedwcześnie mu odebrał. To też jednak świadectwo dojrzałości muzycznej oraz siły własnych przekonań i tożsamości, które z każdym kolejnym rokiem lśni coraz jaśniej.

Michał Lach

Dusty Springfield – Love Power

Dusty Springfield była jedną z najwybitniejszych brytyjskich piosenkarek w historii, znaną ze swojego zmysłowego głosu i charakterystycznego wizerunku z wysoko upiętą fryzurą oraz mocnym makijażem oczu. Właśnie ten wizerunek Dusty, pełen glamouru i przesady, stał się rodzajem kodu dla fanów, a ona sama zyskała status ikony campu.

W 1970 roku, udzielając wywiadu, odważnie przyznała, że kobiety pociągają ją tak samo jak mężczyźni, choć w rzeczywistości była lesbijką. Jej prawdziwa tożsamość seksualna pozostawała w ukryciu z obawy, że poprzez jej ujawnienie zniszczy swoją karierę.

Dziś sztuka Dusty Springfield ceniona jest nie tylko za artystyczny kunszt, ale także za wpływ na historię osób queerowych, które zarówno w latach 60. i 70., jak i dzisiaj odnajdują siebie w jej muzyce.

Zuzanna Kopij

ANOHNI and the Johnsons – Fistful Of Love

ANOHNI and the Johnsons znani są z utworów o dużym ładunku emocjonalnym, i umiejętności wprowadzenia pogodnego słuchacza w stan melancholii lub skłonienia go do głębszej refleksji. „Fistful Of Love” nie odbiega od tej reguły, podejmując temat przemocy w relacjach, które z założenia powinny być źródłem miłości i poczucia bezpieczeństwa.

Nie jest to jednak utwór romantyzujący cierpienie. Przeciwnie opiera się na empatii wobec osób uwikłanych w toksyczne związki. Sama autorka wielokrotnie podkreślała, że jej twórczość ma przede wszystkim wyrażać emocje znaczące dla słuchaczy.

Siła „Fistful Of Love” tkwi w odtworzeniu psychiki osoby pochłoniętej przez destrukcyjną relację. Bohater utworu rezygnuje z własnych potrzeb i przeżyć, oddając się partnerowi w przekonaniu, że jego uczucia są odwzajemnione. Dodatkowej mocy nadaje kompozycji głębokie, niemal gospelowe wykonanie wokalne. Wybrzmiewa ono jak deklaracja miłości, a to jeszcze mocniej podkreśla przedstawioną sytuację i emocjonalne rozdarcie.

Julia Kuźnik

COCONA (XG) – GALA

COCONA to jeden z najbardziej charakterystycznych członków japońskiej grupy XG. Od początku działalności zespołu wyróżniał się wyrazistym stylem rapowania, niepowtarzalną energią sceniczną oraz silną osobowością. W 2025 roku, w dniu swoich 20 urodzin, podzielił się niezwykle osobistą wiadomością – ujawnił, że jest osobą transpłciowa i niebinarną. Tym samym zapisał ważny rozdział w historii koreańsko-japońskiego przemysłu rozrywkowego, w którym kwestie tożsamości płciowej wciąż są rzadko poruszane publicznie. W opublikowanym oświadczeniu, COCONA przyznał, że droga do samoakceptacji była dla niego ogromnym wyzwaniem. Podkreślił jednak, że zmierzenie się z własną tożsamością pozwoliło mu się otworzyć na nowe doświadczenia, inaczej spojrzeć na świat i odnaleźć w sobie siłę do dalszego rozwoju. Swoją historię zakończył prostym, ale poruszającym przesłaniem “Nie ma nic złego w tym, kim jestem w środku”.

Paulina Madej

Devi McCallion – I Want Things to Be Beautiful

Devi McCallion to kanadyjska artystka tworząca muzykę z pogranicza elektroniki, popu i industrialu. Przez ponad 10 lat wydawała pod wieloma różnymi pseudonimami i zespołami, m.in. jako Mom, Girls Rituals, Anarchy 99, Cats Millionaire oraz tworzonym z jej byłą partnerką, Adą Rook, Black Dresses. Rozpiętość gatunkowa oraz ilość tych projektów pozwoliła jej na wyrobienie sobie reputacji w niszy muzyki internetowej — tworzyła piosenki związane z popularnymi w latach 2010 fandomami oraz kolaborowała z dużą ilością queerowych, znanych głównie w internecie artystów.

Pomimo różnorodności tematycznych w jej projektach, głównym łącznikiem jest zawsze queerowość. Piosenki Devi są często brudne i surowe, jej wokal nieperfekcyjny, a tematyka problematyczna. Z jednej strony może to odrzucać, ale według mnie to jest właśnie esencja queerowości — coś, co większość może uważać za odrzucające, inni będą widzieć jako piękne. Wszystkie utwory Devi McCallion balansują na cienkiej granicy pomiędzy kiczowatymi i dziwnymi, a wyrażającymi najczystsze uczucie queerowej euforii i miłości. Pozostawia w sobie nadzieję, że pomimo wielu różnych problemów, wszystko jednak będzie w porządku i nasza przyszłość będzie piękna.

Julia Respondek

Karol Szymanowski – Tableau 2 Taniec góralski (Balet Harnasie)

Choć termin „queer” stał się powszechny w Polsce stosunkowo niedawno, tożsamość queerowa sięga czasów naszych prapraprababek (a dodawać “pra” mogłabym jeszcze wielokrotnie). W roku 1882 we wsi Tymoszówka (obecna Ukraina) urodził się człowiek, który zapisał się na kartach historii jako jeden z największych polskich kompozytorów XX wieku.

Karol Szymanowski – także pianista, pedagog i pisarz, najsłynniejszy kompozytor obok Fryderyka Chopina, był jedynym polskim twórcą tamtej epoki, który jawnie deklarował swoją gejowską tożsamość. O jego twórczości powstało kilka książek, natomiast w biografiach kwestie homoseksualności Szymanowskiego były najsłabiej reprezentowane, a wręcz zakłamywane. Nie ożenił się, odwiedzał znajomych z aktualnymi partnerami, zwierzał się też ze swoich perypetii miłosnych. Mimo jego otwartości, orientacja Szymanowskiego nie była wspierana przez rodzinę ani większość przyjaciół. Obok najważniejszych kompozycji na które składają się: opera Król Roger, Balet Harnasie, Stabat Mater op. 53, czy III Symfonia Pieśń o nocy napisał także Efebos, nazywany pierwszą polską powieścią homoerotyczną. Kompozytor dedykował ją swojemu kochankowi, a za życia swojej matki nie podjął prób opublikowania powieści. Manuskrypt przekazał przed śmiercią Jarosławowi Iwaszkiewiczowi, który z kolei powstrzymywał się przed publikacją tekstu przez wzgląd na wciąż żyjącą rodzinę artysty. Jedyny egzemplarz Efebosa spłonął w mieszkaniu pisarza we wrześniu 1939 roku. Ocalały jedynie fragmenty.

Żaneta Wańczyk

Antropoceno – Pe Rembi’urama

Antropoceno jest projektem artystycznym z Brazylii, za którym stoi Lua Viana, znana też pod pseudonimem sonhos tomam conta. Jako Antropoceno skupia się na negatywnym wpływie człowieka na ekosystem, co wyraża nie tylko w swoich tekstach, ale też w samej warstwie brzmieniowej, łącząc tradycyjne rytmy brazylijskie z ciężkimi gitarami lub elektroniką. Rezultuje to w silnie maksymalistyczną fakturę – wyróżniającą się na tle współczesnych premier i poruszającą sonicznie oraz intelektualnie.

Olga Mrozek

Lyra Pramuk – HYMNAL

Lyra Pramuk to artystka, której twórczości nie da się łatwo zamknąć w jednym gatunku. Jej utwory budowane są głównie z wielu warstw wokali, które brzmią jednocześnie bardzo organiczne i syntetyczne. Pramuk, reagując na sytuacje na świecie, stworzyła HYMNAL – album inspirowany naturą i nieludzką inteligencją. Tworząc go myślała o komunikacji roślin, ekosystemów i zbiorowej tożsamości. Postawiła sobie pytanie – jak brzmiałaby muzyka z perspektywy planety, a nie człowieka? Jako queerowa artystka zachęca słuchaczy do wyobrażania sobie nowych sposobów istnienia i budowania wspólnoty nie tylko międzyludzkiej, ale ze wszystkimi formatami życia na Ziemii.

Aleksandra Antoszczuk

red. Paulina Haglauer