Więcej niż 35 lat wolności. O tysiącletniej historii, wspólnym losie i pięknie Ukrainy

24 sierpnia to szczególna data. W tym roku mija dokładnie 35 lat od momentu, w którym ukraiński parlament uchwalił Akt Ogłoszenia Niepodległości. W mediach często mówi się o „młodym państwie”, jednak to tylko część prawdy. Współczesna Ukraina nie powstała w 1991 roku – ona odzyskała swoją podmiotowość, której korzenie sięgają ponad tysiąca lat wstecz.

 

Na antenie i łamach naszego studenckiego radia wielokrotnie poruszamy tematy dialogu międzykulturowego, historii Europy Środkowo-Wschodniej oraz współczesnych wyzwań. Dziś, w rocznicę odrodzenia ukraińskiej państwowości, warto spojrzeć na ten kraj szerzej: przez pryzmat jego niezwykłej natury, wielowiekowej walki o samostanowienie oraz polsko-ukraińskiego braterstwa broni.

Tysiącletni fundament

Wokół ukraińskiej tożsamości narosło wiele mitów. Świetnym podsumowaniem tego, czym w rzeczywistości jest ukraińska tradycja państwowa, jest narracja, która doskonale oddaje ducha kolejnych epok. Ukraina nie ma zaledwie 35 lat. Nasza państwowość liczy sobie ponad tysiąc lat.

W IX wieku wokół Kijowa powstało potężne państwo – Ruś Kijowska – polityczne, kulturalne i religijne centrum Europy. W tym czasie Moskwa nawet jeszcze nie istniała. W 988 roku książę Włodzimierz Wielki ochrzcił Ruś, co zapoczątkowało kulturalne i dynastyczne więzi Kijowa z Europą. W 1187 roku słowo „Ukraina” po raz pierwszy pojawiło się w Kronice Kijowskiej na określenie ziemi perejasławskiej – nie jako prowincji imperium, lecz jako odrębnego terytorium z własną tożsamością.

Po upadku Rusi ukraińska państwowość trwała nadal w Królestwie Galicyjsko-Wołyńskim, założonym w 1199 roku przez Romana Mścisławowicza, a rządzonym przez jego syna, króla Daniela Halickiego (ukr. Danyło Hałyćkyj) – pierwszego koronowanego króla Ukrainy. Tak, Ukraina miała swojego własnego króla. W połowie XVII wieku powstanie kozackie dało początek Hetmanatowi – suwerennemu państwu z wybieranym hetmanem, parlamentem, stałą armią i własnym systemem podatkowym.

W 1918 roku, w obliczu upadku imperiów, w Kijowie proklamowano Ukraińską Republikę Ludową – nowoczesną demokrację z powszechnym prawem wyborczym. Później tego samego roku proklamowano Zachodnioukraińską Republikę Ludową, a 22 stycznia 1919 roku historyczny Akt Zjednoczenia połączył je w jedno państwo. Nawet po okupacji sowieckiej dążenie do wolności nigdy nie ustało. W 1939 roku, w obliczu rozpadu Czechosłowacji, Ruś Zakarpacka (Ukraina Karpacka) ogłosiła niepodległość, ustanawiając język ukraiński językiem urzędowym i broniąc go przed inwazją węgierską. W 1941 roku we Lwowie ogłoszono Akt Odnowienia Państwa Ukraińskiego. 24 sierpnia 1991 roku Ukraina nie zyskała niepodległości – ona ją przywróciła.

Rok 1920: Ramię w ramię przeciwko czerwonemu imperializmowi

Gdy w 1918 roku kształtowała się nowa mapa Europy, drogi Polski i Ukrainy splotły się w dramatycznej walce o przetrwanie. To właśnie wtedy narodził się Sojusz Piłsudski–Petlura (Umowa Warszawska z 1920 roku).

Żołnierze polscy i Armii Ukraińskiej Republiki Ludowej pod dowództwem Symona Petlury stanęli ramię w ramię przeciwko bolszewickiej nawałnicy idącej na zachód. Bohaterska obrona Zamościa przez ukraińską 6. Dywizję Strzelców pod dowództwem płk. Marka Bezruczki, wspólna wyprawa kijowska i walka z Armią Czerwoną pokazały, że wolna Polska i wolna Ukraina mają wspólny interes strategiczny i tożsamościowy: powstrzymanie imperializmu ze wschodu. To był znany wszystkim „Cud nad Wisłą”, który udało się osiągnąć dzięki współpracy dwóch narodów. To lekcja braterstwa broni, która po ponad stu latach znów brzmi niezwykle aktualnie.

Kraj żywiołów: Od czarnomorskich fal po szczyty Karpat

Ukraina to jednak nie tylko skomplikowana historia i podręczniki akademickie. To przede wszystkim ziemia o zapierającej dech w piersiach różnorodności geograficznej i przyrodniczej:

• Majestatyczne Karpaty i Czarnohora – z najwyższym szczytem Ukrainy – Howerlą, połoninami pachnącymi ziołami, szemrzącymi potokami i żywą kulturą Huculszczyzny i jej reprezentantami Huculami.
• Bezkresne stepy południa – niekończące się horyzonty, falujące trawy i najżyźniejsze czarnoziemy na świecie, które od wieków karmią Europę.
• Oleszkowskie Piaski – unikalny fenomen przyrodniczy, czyli jedna z największych naturalnych pustyń w Europie, położona w zakolu Dniepru.
• Błękit Morza Czarnego i Azowskiego – z malowniczymi wybrzeżami, portową Odesą o wielokulturowym klimacie i dawnymi szlakami handlowymi łączącymi Północ z Południem.

 

 

35 lat nowej ery

Od 1991 roku Ukraina przeszła drogę pełną wyzwań – przez rewolucje na Majdanie, walkę o demokrację, integrację europejską, aż po dzisiejszą obronę integralności terytorialnej przed rosyjską agresją.

35 lat odnowionej niepodległości to moment, by przypomnieć, że wolność nie jest dana raz na zawsze. Ukraina trwa, tworzy swoją nowoczesną kulturę, kształci kolejne pokolenia młodych ludzi i niezmiennie udowadnia, że jej korzenie tkwią głęboko w europejskiej rodzinie narodów.

teskt: Dariusz Szypka, red. Robin Sut
fot. okładka: domena publiczna, https://www.pexels.com/